In het donker voelen met name jonge vrouwen zich niet altijd veilig. Daardoor stappen zij minder snel op de fiets. Wat kunnen gemeentes en werkgevers doen om fietsen voor iedereen toegankelijk te houden wanneer het laat licht en vroeg donker wordt?
Er zijn allerlei manieren fietsen te stimuleren: kilometervergoeding, een goede fietsenstalling of een fietsregeling. Maar dit haalt weinig uit wanneer mensen zich simpelweg niet veilig voelen op de fiets. In een onderzoek van de Fietsersbond naar fietsen in het donker voelde 96 procent van de vrouwelijke respondenten en 82 procent van de mannelijke respondenten zich wel eens onveilig in het donker op de fiets. Zij waren vooral bang om lastiggevallen te worden, om aangereden te worden, of om te vallen.
Vooral vrouwen tussen de 15 en de 25 geven aan dat zij zich onveilig voelen in het donker. “We zagen al langer stijgende aandacht voor sociale veiligheid op de fiets, maar sinds de moord op Lisa in 2025 is dit in een stroomversnelling gekomen. De toegenomen politieke aandacht vertaalt zich in een stijgend aantal moties”, legt Adviseur mobiliteit bij Mobycon Lian de Jong uit. In haar werk focust zij vooral op het betrekken van de gebruiker bij verbeteringen op het terrein van sociale veiligheid.
Lian ziet dat veel mensen hun gedrag aanpassen op de vroege donkerte tijdens de wintermaanden. Zij kiezen bijvoorbeeld voor een andere route die veiliger voelt omdat deze drukker en beter verlicht is. Soms kiezen zij ervoor om met de auto of zelfs helemaal niet op pad te gaan. “Dat willen we voorkomen. Vanuit duurzaamheidsoverwegingen, maar vooral omdat iedereen gelijkwaardig mee moet kunnen doen in de samenleving.”
De basis op orde
Mobycon helpt gemeentes de sociale veiligheid op de fiets te verbeteren. Dat begint vaak bij de vraag om bestaande fietspaden die als onveilig worden ervaren. Bijvoorbeeld omdat deze afgelegen liggen, door tunnels lopen of slecht verlicht zijn. Daar kijkt Mobycon hoe het gesteld is met de zichtbaarheid, duidelijkheid, toegankelijkheid en aantrekkelijkheid. Voorgestelde verbeteringen zijn soms heel simpel: snoeien van groen, beter zichtbaar maken van handhaving, verbeteren van verlichting of vrijmaken van zwerfvuil en graffiti. “Juist ook die laatste twee zijn belangrijk voor het gevoel dat je hebt wanneer je langs een weg fietst. De basis moet op orde zijn.”
Sommige gemeenten vragen Mobycon voor een grotere aanpak. Zo ontwikkelde het mobiliteitsadviesbureau samen met de gemeente Zoetermeer het Nachtnet Fiets. Een netwerk van fietsroutes dat woongebieden verbindt met voorzieningen die al vroeg en nog laat open zijn. Denk bijvoorbeeld aan uitgaansgebieden, scholen, sportverenigingen en ziekenhuizen. Het doel is dat er zoveel mogelijk mensen deze route fietsen. Lian: “Door dit naar inwoners te communiceren bundel je als het ware de fietsbewegingen. Hoe meer mensen, hoe meer sociale controle.” Deze routes kon de gemeente gericht verbeteren om ze aantrekkelijker en veiliger te maken.
Het meeste effect ontstaat als er aan de voorkant al aandacht voor dit onderwerp is. “Er moeten zoveel mogelijk ogen op de fietsroute zijn. Dat heeft te maken met de afstand van de huizen tot de straat, maar ook met welke voorzieningen er langs het fietspad liggen. Zijn dat buurthuizen of hangplekken?” Bij omleidingen moet er ook over sociale veiligheid nagedacht worden. In het geval van wegwerkzaamheden wordt al wel rekening gehouden met verkeersveiligheid, maar de alternatieve routes zijn wel vaak donker of onduidelijk.
Implementatieadviseurs zoeken uit wat er wél kan
Lian ziet wel in dat sociale veiligheid op de fiets in de praktijk een ingewikkeld onderwerp is. Er is veel informatie over, maar het handelingsperspectief is niet altijd even makkelijk te vinden. Daarnaast lopen belangen soms uiteen: zo kan verlichting rondom groene gebieden voor overlast zorgen voor de natuur. Een implementatieadviseur kan volgens haar helpen om uit te zoeken wat wél kan en het nodige maatwerk leveren. “Het is ontzettend belangrijk om mensen op de fiets te houden en ervoor te zorgen dat iedereen gelijkwaardig mee kan blijven doen.”
Nu het weer eerder donker wordt, speelt dit onderwerp meer. Dan kan helpen om meer draagvlak te vinden voor maatregelen. Maar voor Mobycon staat sociale veiligheid het hele jaar door hoog op de agenda. “Ik heb veel jonge en vrouwelijke collega’s die dit probleem zelf ervaren. Zij kunnen zich goed inleven”, vertelt Lian.
Actie is essentieel
Volgens haar is de eerste stap in kaart brengen welke locaties precies als onveilig worden ervaren en waarom. Niet alle gemeentes hebben hier inzicht in, moeten dit bij hun bewoners uitvragen. Daarnaast is het belangrijk om in het gemeentehuis vertegenwoordigers vanuit meerdere afdelingen op dit onderwerp bij elkaar te krijgen. “Dit gaat niet alleen over mobiliteit, maar ook over het beheer van afval en groen, handhaving in de vorm van zowel politie als boa’s.” Die ontmoeting is nodig voor bewustwording, maar vooral voor het daadwerkelijk doorvoeren van maatregelen.
Werkgevers wil ze op het hart drukken om te kijken naar wat ze zelf kunnen doen: soms wordt de eigen fietsenstalling al als onveilig ervaren. Daarnaast zijn er veel voorbeelden van initiatieven, zoals het organiseren van samenfietsgroepjes. Wie fietsen wil stimuleren, moet ook aandacht hebben voor in hoeverre mensen het gevoel hebben dat ze veilig voor de fiets kunnen kiezen.
“Ervaren onveiligheid is nu voor veel mensen een drempel, waardoor ze op een andere manier reizen in het donker dan zij eigenlijk zouden willen. Wat voor de fiets geldt, geldt ook voor het station. Sociale veiligheid moet worden meegenomen in mobiliteitsbeleid om duurzamere opties net zo aantrekkelijk en veilig te laten voelen als de auto. Daarom is het essentieel om hier iets mee te doen.”
Maak kennis met onze implementatieadviseurs!
Vind jij het ook belangrijk dat iedereen zich veilig voelt op de fiets, ook als het vroeg donker wordt? Neem dan contact met op ons op. Wij koppelen je aan een van onze implementatieadviseurs. Zij onderzoeken graag wat jouw gemeente of organisatie kan doen om ervoor te zorgen dat fietsen aantrekkelijk is én blijft. Lees hier waar de implementatieadviseurs nog meer mee kunnen helpen.
Benieuwd hoe jij kunt bijdragen aan duurzame mobiliteit?
Neem direct contact op met één van onze mobiliteitsmakelaars en ontvang onafhankelijk, persoonlijk advies op maat.
Regio West-Overijssel
06 2535 7227
a.helfrich@overijssel.nl
Regio Twente
06 2557 8096
r.rutten@overijssel.nl
